Dla jednych klasyka, dla innych największy błąd. Czy warto pić herbatę z mlekiem?

Tradycyjna bawarka to mocno zaparzona czarna herbata z dodatkiem gorącego mleka - kiedyś w Polsce chętnie podawana do śniadania, a dawniej nawet polecana młodym mamom jako wsparcie laktacji. Dziś podkreśla się, że nie ma w niej "magicznego" składnika wpływającego na produkcję mleka, to po prostu ciepły, łagodny napój, który wielu osobom sprzyja relaksowi. Na świecie spotkamy wiele wariantów tego połączenia. W Anglii mleko dolewa się do już zaparzonej, esencjonalnej herbaty, tworząc napój o złagodzonej goryczce. 

W Indiach popularna jest masala chai - czarna herbata gotowana z mlekiem i przyprawami korzennymi, a w Mongolii pije się słoną herbatę na bazie mleka. Wspólne jest jedno: herbata z mlekiem ma być przyjemnym rytuałem, który rozgrzewa, lekko pobudza i towarzyszy posiłkom lub przerwom w ciągu dnia.

O działaniu herbaty z mlekiem warto myśleć jako o zsumowaniu wpływu dwóch produktów. Sama czarna herbata dostarcza polifenoli i antyoksydantów, które mogą wspierać układ krążenia, sprzyjać obniżaniu poziomu "złego" cholesterolu LDL oraz pomagać w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Napar zawiera także kofeinę i L‑teaninę - duet, który jednocześnie poprawia koncentrację, zmniejsza uczucie zmęczenia i może łagodnie redukować napięcie. 

Mleko wnosi z kolei wapń, białko i witaminę D - składniki ważne dla kości, zębów i pracy mięśni. Jedna szklanka mleka krowiego to istotna porcja wapnia i białka, dzięki czemu napoje mleczne mogą wspierać mineralizację kości, zwłaszcza gdy pojawiają się w diecie regularnie, ale z umiarem. Połączenie herbaty z mlekiem przez długi czas budziło pytania o to, czy białko mleka nie "blokuje" części przeciwutleniających właściwości herbaty. Część badań sugerowała, że kazeina z mleka może osłabiać działanie polifenoli, inne nie potwierdzały dużych różnic, zwłaszcza przy dłuższym czasie parzenia herbaty. Obecnie wskazuje się raczej na to, że napój wciąż dostarcza związków bioaktywnych, ale nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy z mlekiem działa "lepiej" czy "gorzej" - jego wpływ zależy od całej diety i indywidualnej reakcji organizmu. 

Dla osób wrażliwych na mocną, gorzką herbatę, odrobina mleka łagodzi cierpki smak i sprawia, że filiżanka działa łagodnie pobudzająco, a nie "uderza do głowy". Taki napój bywa też łatwiej tolerowany przy skłonności do zgagi - część osób zauważa, że mleko zmniejsza u nich uczucie pieczenia w przełyku po mocnej czarnej herbacie. Inni mają odwrotnie: po dużej ilości mleka pojawia się wrażenie ciężkości. Tu najbardziej liczy się obserwacja własnego organizmu.

Składniki na delikatną bawarkę

• 300 ml mocno zaparzonej czarnej herbaty dobrej jakości
• 100 ml gorącego mleka (krowiego lub roślinnego, w zależności od tolerancji)
• ewentualnie łyżeczka miodu lub odrobina syropu klonowego
• opcjonalnie szczypta cynamonu, kardamonu lub imbiru dla rozgrzewającego aromatu

Przygotowanie krok po kroku

1. Zaparz czarną herbatę w gorącej, ale nie wrzącej wodzie, przez 3-5 minut, aby wydobyć smak i polifenole.
2. W osobnym naczyniu podgrzej mleko, nie doprowadzając go do wrzenia.
3. Do filiżanki wlej esencję herbacianą, a następnie cienkim strumieniem dodaj mleko, obserwując, kiedy napar osiągnie ulubioną barwę.
4. Jeśli chcesz, posłódź napój miodem lub syropem, dodając go dopiero po lekkim przestudzeniu.
5. Na koniec możesz oprószyć powierzchnię szczyptą cynamonu lub kardamonu i wypić napój, gdy jest jeszcze ciepły.

Na co dzień warto pamiętać, że herbata i mleko wpływają na wchłanianie żelaza. Polifenole z herbaty tworzą z żelazem niehemowym (pochodzącym głównie z produktów roślinnych) słabo przyswajalne kompleksy, a wapń z mleka dodatkowo może utrudniać wykorzystanie tego pierwiastka. Z tego powodu osoby z niedoborem żelaza lub przyjmujące preparaty żelaza powinny unikać picia bawarki razem z posiłkami bogatymi w ten składnik i nie popijać nią suplementów. Lepszym wyborem jest filiżanka między posiłkami, z około godzinnym odstępem od dawek żelaza. U osób zdrowych umiarkowana ilość herbaty z mlekiem (na przykład jedna-dwie filiżanki dziennie) wpisuje się w zbilansowaną dietę, o ile nie jest to jedyne źródło płynów, a w menu pojawia się wiele warzyw, produktów bogatych w witaminę C oraz inne napoje, w tym woda. 

Dzięki teinie taka filiżanka może zastąpić poranną kawę, delikatnie pobudzić i poprawić koncentrację, szczególnie jeśli wybieramy mocno zaparzoną herbatę. Warto też zwrócić uwagę na rodzaj herbaty. Z dodatkiem mleka najlepiej sprawdza się esencjonalna czarna herbata; delikatne herbaty zielone, białe czy jaśminowe najwięcej zyskują, gdy pijemy je bez mleka, bo wtedy najlepiej wykorzystujemy ich potencjał antyoksydacyjny. Z kolei mleka roślinne, choć zwykle lżejsze dla układu pokarmowego, nie zawsze dostarczają tyle wapnia, co mleko krowie (chyba że są wzbogacane), za to mogą mieć lepszą tolerancję u osób z problemami po laktozie.

Choć herbata z mlekiem wielu osobom służy, są sytuacje, w których lepiej ją ograniczyć lub zastąpić innym napojem. Pierwsza grupa to osoby z nietolerancją laktozy. U nich wypicie szklanki mleka może wywołać wzdęcia, przelewanie w brzuchu, biegunkę czy bóle brzucha. W takim przypadku lepiej sięgnąć po herbatę z mlekiem bezlaktozowym albo napojem roślinnym lub całkowicie zrezygnować z dodatku mleka. Podobnie postąpić powinny osoby uczulone na białka mleka (kazeinę), u których nawet niewielka ilość mleka może wywołać wysypkę, kaszel czy inne dolegliwości alergiczne. 

Druga ważna grupa to osoby z niedokrwistością z niedoboru żelaza, kobiety w ciąży oraz wszyscy, którzy przyjmują preparaty żelaza. U nich herbata - także ta z mlekiem - wypijana do posiłku może dodatkowo utrudniać wchłanianie tego pierwiastka. Eksperci zalecają, by przy takich problemach napary herbaciane pojawiały się z wyraźnym odstępem od posiłków bogatych w żelazo i od suplementów, a ich moc i ilość były umiarkowane. Uważać powinny również osoby wrażliwe na kofeinę - zmagające się z kołataniem serca, bezsennością czy dużymi wahaniami ciśnienia. Zielona, czarna czy biała herbata zawierają pobudzającą kofeinę, a jej nadmiar może powodować bóle głowy, niepokój czy problemy ze snem. W takich sytuacjach lepiej wybrać herbaty ziołowe lub ograniczyć liczbę filiżanek dziennie i unikać bardzo mocnych naparów, zwłaszcza wieczorem. 

Jeśli lubisz herbatę z mlekiem i dobrze się po niej czujesz, nie ma powodu, by rezygnować z niej całkowicie - pod warunkiem, że pijesz ją rozsądnie, obserwujesz reakcję organizmu i dbasz o urozmaiconą dietę. W razie wątpliwości, przewlekłego zmęczenia, problemów z żelazem czy nasilonych dolegliwości trawiennych warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem i wspólnie dobrać najlepsze napoje na co dzień.